Beste allemaal,
Een ongewone nieuwsbrief deze keer. Te beginnen met een stukje verhaal van Maryline, op stage bij VVOB Zimbabwe sinds januari. In voorbereiding van een groepsreis naar Malawi kregen we een opmerkelijk boek over Malawi. Met verhalen naar aanleiding van drie ontmoetingen met opmerkelijke mensen in Malawi wonend en werkzaam, geven we onze indrukken weer naar aanleiding van de vragen die vanuit het lezen van het boek sterker gingen leven.

Zim-experience van Maryline
Velen vonden het een zot idee om voor 5 maand stage te lopen in Zimbabwe. In het bijzonder onze schoolmentor. Hij zou zelfs zijn eigen dochters niet hierheen durven sturen, want wat horen we toch niet allemaal in de media. Na wat overtuigingskracht van de VVOB mensen ter plaatse, kregen we dan uiteindelijk groen licht en vertrokken Kim en ik op 12 januari naar het land van Mugabe en cholera!
Stap voor stap begon ik mij te settelen in de gewoonten, frustraties en vreugden die horen bij dit Zimbabwaanse leven: het nemen van een commuter (minibusje), onzekerheid over het opengaan van de colleges, de prachtige sterrenhemel, de vele diertjes die op de meest intieme momenten goeiedag komen zeggen, het veranderen van kapsel gelijk men verandert van onderbroek, het eten van sadza, de onstabiele politieke situatie, het zwaaien met de triljoenen Zimdollars in de hand, de prachtige landschappen, de onwetendheid over HIV, Shona en Ndebele taal, de workshops, …
Het is duidelijk dat de media vaak een vertekend en negatief beeld geven over de situatie hier. Enkel door hier zelf te zijn kan ik vaststellen dat Zimbabwanen een fantastisch en optimistisch volk zijn. Elke tegenslag bekijken ze positief en met een glimlach, want ze hebben het niet altijd gemakkelijk.
Ons verblijf kent toch een aantal belangrijke kenteringen en unieke momenten voor dit land.
Eerst en vooral zal woensdag 11 februari 2009 de geschiedenis ingaan als een heel speciale dag. Volgens de krantberichten, zullen Tsvangirai en Mugabe samen een regering samen stellen. Verschillende partijleden van de MDC (= partij van Tsvangirai/ oppositie) krijgen nu ook een ministerpost. De hoop en het gevoel bij de bevolking was op deze dag onbeschrijfelijk. Na al die jaren van dictatuur van Mugabe, is dit voor iedereen een enorme opluchting en hoopt men op stabiliteit en democratie.
Dit gevoel was echter van korte duur want op vrijdag 6 maart is de vrouw van Tsvangirai omgekomen in een auto-ongeval. Nog steeds is er onduidelijkheid van wat er precies gebeurd is, maar waarschijnlijk doelwit gemist!
Wat onze stage zelf betreft, zijn we traag op gang gekomen, maar dit lag niet in onze eigen handen noch in deze van VVOB. Door het slecht betalen van de overheid en de ongelofelijk hoge studiegelden voor de studenten, duurde het tot begin maart vooraleer de scholen de schoolpoorten begonnen te openen en VVOB workshops kon geven. Het is zeer interessant deze workshops mee te volgen, zowel bij de voorbereiding als op het moment zelf, en in contact te treden met leeftijdsgenoten. Zimbabwaanse jongeren zijn heel hartelijk en gedreven. Als blanke student word ik telkens goed ontvangen en word ik vaak bekogeld met vragen als: “How is Belgium?” [Hoe is België?] - “How long do you stay in Zim?” [Hoe lang blijf je in Zimbabwe?] - “How do you find Zim?” [Wat vind je van Zimbabwe?]
De meeste workshops die ik met hen heb beleefd, gingen voor een groot deel over HIV - AIDS. Tjonge jonge, er is zowel bij leerkrachten als bij de studenten nog veel onwetendheid over deze pandemie.
Enkele opmerkelijke uitspraken:
- AIDS werd jaren geleden verspreid via de Amerikanen en westerlingen via oorlog. Ze smeten bommen met deze ziekte op Afrika.
- het gebruik van 2 condooms boven elkaar zorgt voor een dubbele veiligheid.
- als mannen hun geslachtsdeel wassen na het vrijen kunnen ze nooit aids krijgen.
Het is zó belangrijk mensen hieromtrent te informeren en te sensibiliseren. Enkel zo kan men de toename van besmetting verh(m)inderen. Een pluspunt is dan weer dat er geen taboesfeer is rond AIDS. Mensen praten er heel openlijk over en houden zich ook niet in om vragen te stellen.
Voor mij is het heel leerrijk om te ervaren en te luisteren hoe mensen hiermee omgaan. Het is soms moeilijk te begrijpen waar ze hun informatie vandaan halen.
Ik voel me enorm goed bij VVOB. Het is een heel fijne organisatie om stage te lopen. We hebben voldoende ruimte om ons ding te doen en kunnen altijd bij iedereen terecht met onze grieven en vragen.
Nog een kleine 6 weken te gaan en ons Afrikaans avontuur is voorbij.
Ik geniet er hier ten volle van en het is nu al een enorme ervaring. Ik ben blij dat ik deze beslissing heb genomen!
Kortom, al enorm veel gezien, gehoord, gesmaakt en geroken !
Much Rudo (= veel liefs) van Maryline Toch [studente op attachment bij VVOB Zimbabwe van januari tot mei 2009]

Wijzelf op bezoek bij de buren.
Het boek “Binnen is het donker, buiten is het licht” beschrijft het leven van een heel doodgewoon dorp in Malawi: Dickisoni. Het werd gepubliceerd als boek in 2007. Het boek werd voorafgegaan door enkele artikelen geschreven voor het maandblad M van het Nederlandse NRC Handelsblad in 2005 door journalist Dick Wittenberg. De journalist had de bedoeling om een gezicht te geven aan de in dat jaar grote internationale initiatieven om de armoede te bestrijden o.m. het actieplan van de Verenigde Naties om voor 2015 armoede en honger in de wereld te halveren. De publicatie van de artikelen kende een onverhoopt succes: 600 mensen reageerden op het artikel en de foto’s. Meer dan er ooit op een artikel in het blad hebben gereageerd. Dickisoni is een klein onooglijk dorp in Malawi. Driehonderd mensen wonen er in het dorp in een dertigtal gezinnen. Geen enkel gezin verdient meer dan een US dollar per dag. Een bijzonder indringend boek dat in je lichaam kruipt en niet loslatende vragen in je leven binnen brengt. Vragen als: Welke resultaten herkenbaar of niet van 100 jaar koloniaal bestuur & missionering? Waar zijn / blijven de resultaten van 50 jaar ontwikkelingshulp? Waar, wat en hoe kan echte ontwikkeling voor mensen in een gewoon dorp in Malawi gesteund worden? Betekent geboren worden in armoede, geen uitweg hebben /krijgen op een beter leven?
De Paasdagen brengen we door in Malawi. We willen afspraken maken voor een Malawi reis van een groep vrienden en familie eind december 2009. Voor ons is het tegelijk weer even onze tweede thuis in Mua aandoen . Het boek en de vragen reizen met ons mee.
De ontmoeting met drie markante mensen verdiepen de vragen en geven hier en daar zetjes naar wat al dan niet zou kunnen gelden als echte ontwikkelings’hulp’.

Father Boucher, geboren in Canada, kunstenaar, dan witte pater en oprichter van het KuNGONI kunstencentrum in Mua, Sister Josepha N’Goni, geboren in Zimbabwe uit Malawischse ouders, mede-oprichtster van de Arme Klaren in Lilongwe en Lusaka en nu pionier voor een Malawische contemplatieve gemeenschap en Mieke Hendrickx, Vlaamse vrouw als vrijwilliger, bezieler en supporter tot het oprichten van een kleuterschool in landelijk Malawi.
Op 10 april, Goede Vrijdagmorgen vertrekken we vanuit Zimbabwe ’s morgens vroeg naar Malawi. Het duurde tot bijna 6 uur eer de zon het over de heuvels maakte, maar dan schitterde ze ook rechttoe rechtaan verblindend in de ogen. Door Mozambique reden we in transit naar de grens met Malawi. ‘Den bouw’ in Mozambique zit opvallend in de lift, provinciehoofdstad Tete deinde enorm uit, een nieuwe grote tabaksveiling domineert het binnenrijden van de stad. Wat in Zimbabwe teloor ging, bloeit op over de grens. De oude bekende pastelaria met de Portugese pasteitjes is nog steeds in de oude Tete binnenstad, even groezelig als bekend van vorige bezoeken maar de pasteitjes smaken nog steeds als in Lissabon. Opvallend veel motorrijders op de wegen, een duiding van nieuwe welvaart? In Malawi is het opmerkelijk dat fietsers naast voetgangers de dominante weggebruikers zijn en blijven.
Mua was, maar bleef al lang geleden niet zo maar een dorp als Dickisoni. De Franse Witte Paters die er eind 19de eeuw hun eerste bijeenkomst hielden onder een grote apenbroodboom (baobab) , mochten blijven van de lokale chef. Een groot Frans Provençaals aandoend missiehuis, een westers hospitaal, een grote rechthoekige kerk en een doveninstituut annex lagere school hebben de dorpse setting voor altijd veranderd. Het KuNGONI kunstencentrum door de Canadese Witte Pater Claude Boucher opgericht, probeert sinds de jaren zeventig hardnekkig en creatief verbindingen te maken met de cultuur en tradities en gebruiken van de verschillende bevolkingsgroepen van Malawi. In december 2001 toe we voor het eerst in Mua waren, maakte de Afrikaanse kerstviering een enorm diepe indruk op ons en sindsdien bleven we terugkomen voor de ervaring van volgens ons een gelukte verbinding en vereniging tussen Afrikaanse en westerse (christelijke) cultuur.
Dit jaar ontmoetten we Boucher en zijn assistenten in een nieuw gebouw: de Galerij. Hier wil hij zijn verzameling kunst en culturele expressies opgebouwd tijdens zijn 40 jaar actief leven in Malawi, tentoonstellen. De paasviering die we later in de namiddag meemaken, duurde met vier uur oneindig lang maar drukte behalve de lezingen en gezangen gedaan in ChiChewa geen enkele verschil uit met een paasviering elders in het Roomse rijk. Behalve dan dat alles doorging in de door Boucher met Afrikaanse motieven heraangeklede kerk, voor de Paasviering bomvol met mensen. Vooral de enorme groep aan jongeren en kinderen beneden de 15 jaar valt op. 25 mensen ontvingen het doopsel in de Paasviering en dat is beslist anders dan bij Paasvieringen in Vlaanderen.
Cultuurbehoud door kunstexpressie sprak aan en betrok tot voor kort vooral mannen. Bij vorige bezoeken rezen onbeantwoorde vragen op: Hoe komt het toch dat al die missiegebouwen en het latere kunst- en cultuurwerk geen zichtbare gevolgen hebben voor het leven van de mensen in Mua dorp? De hutjes daar toonden tot nu toe geen enkele vorm van verbeterde bouwstijl, laat staan van enige verfraaiing. Door prachtig houtsnijwerk en schilderwerk werd KuNGONI wereldwijd bekend, wat gebeurde met de opbrengsten gemaakt door vooral de mannelijke kunstenaars? Was enige verbetering merkbaar voor de vrouwen en hun kinderen en de effecten van geldbezit op de gezinnen? Hoe komt het toch dat na 40 jaar zo weinig mensen van KuNGONI echt mee de leiding hebben kunnen opnemen? Een schokkend voorbeeld vonden we het volgende: We ontmoetten een 4 tal Duitse meisjes die een jaar tussen hun middelbaar en de universiteit voor KuNGONI werken. Een van hen treedt op als ‘de manager’ van de fraai Afrikaans gedecoreerde lodges van KuNGONI. Hoe oud zou ze zijn? 19 misschien 20 en ze speelt baas over de kok (vader van 3 kinderen) , zijn assistent, het huispersoneel, allemaal Afrikaanse mannen en vrouwen geboren en getogen in Malawi. Een van de onbegrijpelijke tegenstellingen op deze plek waar missionering, cultuur en ontwikkeling opmerkelijk samen komen.
Twee jaar geleden startte Boucher met een centrum tot ontplooiing van de familie. Vrouwen van de kunstenaars kunnen nu samenkomen om voorwerpen te maken om het gezinsinkomen op te krikken, tegelijk krijgen ze lessen in voedingsleer en andere nuttige levenswaarden. We vermoeden dat een aantal donors pertinente vragen hebben gesteld die tot de start van dat familie – ontwikkeling – centrum leidden. Met wat nostalgie zegt Boucher dat de behoefte aan ‘baar geld’ mensen aanzet tot korte termijn denken in de hoop snel geld te verdienen door o.m. opbrengsten van het land te vroeg te verkopen.

KuNGONI kunstencentrum is gekomen en gegroeid dank zij kunstenaar witte pater Boucher in Mua. Pluspunt, sinds we hem leerden kennen in 2001, is de groeiende verankering in blijvende structuren zoals “ Vrienden van KuNGONI” en een assistent-directeur (wel weer een andere Canadese blanke witte pater).
Groots vinden we wat Boucher heeft opgezet en zijn rol tot het behoud en actualiseren van de cultuur van de diverse volkeren in Malawi is onmiskenbaar enorm belangrijk en van blijvende waarde. Zelf is hij nu meer Afrikaan in spreken, handelen en doen dan hij ooit blanke Canadees was.

Sister Josepha N’Goni was tot 7 jaar geleden een Claris van het Arme Klaren klooster in Lusaka. Ze kreeg toestemming om uit het klooster te treden, religieuze te blijven en haar diepste droom proberen waar te maken nl. een contemplatieve gemeenschap oprichten te midden van haar Malawische broeders en zusters. In een dorp bij Nankokwe, een 20 tal km van Mua, kreeg ze van het bisdom een groot stuk grond ter beschikking. Bij het bakstenen woonhuis dat recentelijk gebouwd werd met stenen die ze zelf maakte, komen we echt onder de indruk van de wijze waarop ze met enkele medebroeders en zusters vorm geeft aan de toekomstige zelfredzaamheid van de gemeenschap. Fruitbomen wisselen af met allerlei gewassen die al dan niet veel of minder water nodig hebben. Grote stukken van het beschikbare land worden met overleg bewerkt, de planten gedijen wel, een kleurenfestijn aan bloemen verfraaien rondom het huis. Onze vragen over de naamkeuze van haar gemeenschap overvallen haar. Ze wil een open gemeenschap worden waar mensen van alle religieuze overtuigingen welkom zijn en een thuis kunnen vinden. Met de naamkeuze ‘Nazareth’ blijft ze sterk en eenzijdig geworteld in de Christelijke achtergrond waarin zij leefde en waarvan ze nog leeft. Waarom geen Afrikaanse naam die haar droom&visie van ‘levengevende ‘ gemeenschap uitdrukt? Haar aanpak en leven van het land midden tussen mensen in de dorpen is krachtig overtuigend en wellicht straalt ze zo een enorme inspiratie uit voor de dorpelingen rondom haar.

Het verhaal van Mieke Hendrickx zoals ze het zelf vertelt in “Malawi, het warme hart van Afrika”:
“The warm heart of Africa”. Zo benoemt Malawi zichzelf. Letterlijk en figuurlijk. Ik vergeet nooit mijn eerste kennismaking met dit land. We stonden op het punt om als ontwikkelingshelper naar Brazilië te vertrekken toen er plots een vacature was voor Malawi. Dit was in 1992 en toen was Malawi nog een dictatuur onder president Banda. Voor ons (een gezin met twee kinderen van resp. 12 en 14 jaar) was Malawi een volkomen onbekend land. We hebben er toen de wereldbol moeten bijhalen en opzoeken waar dit land lag. De opvoeding van onze kinderen heeft toen een beslissende rol gespeeld in onze keuze om Malawi voorrang te geven op Brazilië. Malawi is een Engelstalige kolonie en in Brazilië spreekt men Portugees. Binnen de 24 uur hadden onze plannen een draai gemaakt van 180° en tot op de dag van vandaag heb ik deze keuze nog nooit betreurd.
Onderwijs en Malawi is een moeilijke combinatie en dit maakte ook dat wij reeds na één jaar terug naar België keerden om onze kinderen geen nodeloze achterstand te laten oplopen.
“L’Afrique ça pique” schreef iemand me en eigenlijk zou ik het niet beter kunnen zeggen. Malawi heeft me sindsdien nooit meer losgelaten.
Jaren verstrijken, mijn man overlijdt, de kinderen studeren af en vinden werk , mijn ouders overlijden, ik ontmoet een nieuwe partner en Malawi komt weer in het zicht. Zoals vele mensen uit de “boem”generatie smeden we plannen en willen we nog graag een boeiend en actief verlengstuk aan ons leven brouwen. Beiden hebben we gedroomd over werken in ontwikkelingslanden en nu de tijd, onze gezondheid en financiën dit toelaten, willen we deze droom in werkelijkheid om zetten. Begin 2006 vertrekken we voor 5 weken naar Malawi, deels als toerist omdat mijn vriend nog nooit in Malawi is geweest, en deels als vrijwilliger waar we een Belgische arts ondersteunen en waar we activiteiten verrichten in drie ‘Youth Centre‘. Het is volop regenseizoen in deze periode maar dat heeft ons niet belet prachtige stukken van Malawi te bezoeken, het meer (1/3 van het land ), de beklimming van de Mulanje, een bergketen van 3000 m hoog in het zuiden van Malawi, het heel authentieke Lake Chilwa, het ecologische Mvuu Camp te midden van Liwonde National Parc en de beklimming van het Zomba Plateau dat nu onze thuishaven is geworden. Door ons vrijwilligerswerk komen we in de kleinste en meest afgelegen dorpjes en worden er telkens pijnlijk geconfronteerd met armoede, honger en ziekte. De toestand is schrijnend en houdt ons uit onze slaap. We zitten met veel vragen en zoeken een aanknopingspunt, maar hoe en waar. Tot een vrouw, die zelf een weeshuis leidt, ons zegt: Just do it.
We keren terug naar België en geven ons zelf de nodige tijd om in eigen land alles te overdenken en te regelen.

In november 2006 vertrekken we terug naar Malawi maar deze keer voor een periode van 6 maanden. Gedurende dit haf jaar moeten er concrete plannen worden uitgewerkt die de basis zullen vormen voor een project dat we willen opstarten. We huren een “gouvernementshuis” in Zomba, de vroegere hoofdstad van Malawi. Zomba is gelegen aan de voet van het Zomba Plateau (2000m hoog) en vanaf het terras van ons huis hebben we een weids zicht over Lake Chilwa. We zien de zon er roodgloeiend uit de aarde tevoorschijn komen elke ochtend en beschouwen deze plaats al een beetje als onze thuis. Maar als we in onze achtertuin gaan, kijken we op een schamele, piepkleine woning zonder elektriciteit of watervoorziening en waarin liefst drie families wonen. Het contrast kan niet groter zijn. Ik zit met mijn laptop langs de ene kant van de haag en zij leven en eten op de zanderige grond aan de andere kant. De 8 kinderen van die families komen beetje bij beetje dichter en wij starten met het geven van lessen in Engels, wiskunde en zo meer. Ondervoeding, geen schoolplicht, armoede maken dat deze kinderen op intellectueel niveau ver beneden peil zitten maar we vinden elkaar toch en het worden leuke namiddagen met wat drank en een snoepje en we putten veel energie uit deze ontmoetingen. We richten nog een voetbalploegje op en geraken goed geïntegreerd in de buurt. Eerst dachten we nog dat we in een sobere en arme omgeving zaten maar intussen weten we wel beter. Onze buurt noemen ze Old Naisi wat fonetisch bedoeld werd voor cold and nice (koud en zacht). Op deze hoogte van 1000 m, een prachtig zicht vanaf het plateau, en veel degelijke woningen kan je echt wel zeggen dat we in een “betere buurt” wonen.

Alles gaat iets trager in Afrika en toch heb ik het gevoel dat we al veel hebben verwezenlijkt. Ons project YOCE (Youth, Orphan, Care and Education) is klaar om geregistreerd te worden als niet gouvernementele organisatie (ngo) . Deze ngo is opgericht door ons tezamen met vijf goed opgeleide Malawiërs. Ons project gaat door in Sitima, zo’n half uur rijden van onze woonplaats en daar wordt morgen gestart met de bouw van een kinderdagverblijf. In België is een zuster vzw opgericht onder de naam YOCEvim waar vim staat voor Vlaanderen in Malawi en dat door drie van onze kinderen wordt geleid. Zij zullen proberen geld in te zamelen dat YOCE in Malawi moet helpen bij de uitbouw van het project. Het eerste project starten wij in vijf kleine dorpjes waarvan Sitima het grootste is. Het is een langzame opbouw vanaf de basis met als bedoeling dat gans de gemeenschap op economisch, sociaal en intellectueel vlak vooruit gaat. We beseffen dat dit een veel jarenplan is.
Om ons project bekendheid te geven en omdat wij over een ruime woning beschikken, willen wij graag enkele kamers ter beschikking stellen van mensen die een avontuurlijke en toch zinvolle vakantie wensen te ondernemen. Wij denken dat wij hen hierbij kunnen helpen, wij kunnen hen ophalen en wegbrengen van en naar de luchthaven, onderdak enzovoorts.. kortom helpen bij het bezoeken van dit prachtige land, hen toegang geven naar piepkleine dorpjes waar je anders als toerist nooit kan komen, en zo meer.
Wij hebben ook een weblog waarop je onze verhalen wat kan volgen: www.malawi2006.blogspot.com en binnenkort zullen wij ook over onze website beschikken. Je zal merken dat ons project YOCE als slogan “Just do it” heeft en dat deze slogan tevens onze start was. Mieke Hendrickx

Sinds het schrijven van bovenstaande tekst is Miekes partner vorig jaar vrij plots overleden in Malawi. Alleen doet ze voort op een bewonderenswaardige wijze. Ze leeft heel sober, staat om 4.00 u ‘s morgens op voor correspondentie en papierwerk, fietst naar Sitima (17 km bergaf naar en 17 km bergop terug) als de auto niet nodig is om allerlei bouwspullen te vervoeren. Net als Dickisoni verandert Sitima en omgeving omwille van toevallig of niet Westers ‘bezoek’. Zal de verandering harmonieus verlopen, echte vooruitgang brengen voor de kinderen en hun huidige en toekomstige gezinnen?
Met immer blijvende vragen, maar met aanstekelijk inspiratie keerden we uit Malawi terug. Een ding werd versterkt: doe het! Met de mensen om je heen, al lijken het maar druppels op een hete plaat te zijn. En dan?

Warme groeten,
Mia en Michel

Michel & Mia Triest – Goos
19 Sherwood Drive
Harare - Zimbabwe
00-263-4-311 454
Brieven en mails blijven erg welkom: michaelt@mweb.co.zw